SỰ PHÂN ĐỊNH, THÁI ĐỘ “KHÔNG THIÊN VỊ” VÀ SỰ SẴN SÀNG [Loạt bài về Đời sống Vinh Sơn năm 2026 – Tuần 43]

Giai đoạn thứ hai và thứ ba trong tiến trình phân định theo linh đạo Vinh Sơn thuộc cùng một phạm trù: đó là nhân đức “không thiên vị” (hay sự vô vị kỷ) và thái độ sẵn sàng (disponibilité).

Thánh Vinh Sơn viết: “Khi chúng ta đứng trước những lựa chọn trong các vấn đề không bị cấm cũng chẳng được truyền dạy cụ thể, chúng ta nên chọn điều ít vừa ý mình hơn là điều làm mình thấy thích thú. Tất nhiên, nguyên tắc này không áp dụng trong trường hợp những điều dễ chịu hơn đó lại trở nên cần thiết và buộc phải chọn. Dẫu vậy, ngay cả trong những tình huống ấy, động cơ của chúng ta không nên xuất phát từ việc bản thân cảm thấy thích thú, mà đơn giản là vì điều đó làm đẹp lòng Thiên Chúa hơn.”

Trong lịch sử linh đạo Kitô giáo, điều này hướng đến nhân đức gọi là “sự không thiên vị” hay “dửng dưng” (indifference).

Khái niệm “không thiên vị” này cũng mang một khía cạnh tiêu cực. Một mặt, nó có thể ám chỉ tội thờ ơ, sự nguội lạnh hoặc thiếu lòng nhiệt thành. Nó gắn liền với cảm giác chán chường, thái độ hoài nghi, sự dửng dưng, hay “sự lười biếng” về mặt thiêng liêng. Trong ngôn ngữ hiện đại, trạng thái này có liên quan đến tình trạng kiệt sức (burnout).

Mặt khác, sự dửng dưng (indifference) lại là một đức tính tích cực. Nó chỉ trạng thái tự do nội tâm và sự buông bỏ. Thánh Inhaxiô nói về “sự dửng dưng hoàn toàn đối với mọi thụ tạo” dù là khỏe mạnh hay đau yếu, nghèo khó hay giàu sang, được tôn vinh hay bị sỉ nhục. Những điều này không quan trọng. Chúng ta cần cởi mở trước điều mà Thiên Chúa thực sự mong muốn. Chúng ta chỉ nên hướng về những gì mang lại vinh quang và lời ngợi khen cho Thiên Chúa, còn việc con đường đó sẽ diễn ra như thế nào thì chúng ta hoàn toàn “dửng dưng”.

Thánh Vinh Sơn nói thêm: “Khi phải chọn lựa giữa những sự việc không bị cấm cũng chẳng được quy định cụ thể, và bản thân ta không có thiên hướng cá nhân đặc biệt nào đối với các lựa chọn đó, thì ta có thể chọn bất kỳ phương án nào, coi đó như sự sắp đặt từ quan phòng của Thiên Chúa.”

Trong truyền thống Vinh Sơn, chúng ta thường nhắc nhở nhau một câu nói: “Không đòi hỏi gì, cũng không từ chối gì.” Câu này không nói về chuyện ăn uống, mà nói về sứ vụ và các công việc tông đồ được giao phó.

Tôi sẽ không bao giờ quên lời của vị linh mục người Tây Ban Nha, cha Jesus Martinez, CM, người phụ trách các tập sinh chúng tôi ngày trước đã nói trong một buổi gặp gỡ: “Khi nhận một sứ vụ mới, các con phải có khả năng thu xếp hành lý trong vòng một giờ rồi lên đường. Đó chính là sự vâng phục và tinh thần sẵn sàng. Đó là sự cởi mở trước thánh ý Thiên Chúa.”

Trong linh đạo Kitô giáo, sự sẵn sàng (tiếng Pháp là “disponibilité”) có nghĩa là một thái độ cởi mở hoàn toàn về mặt thiêng liêng, luôn sẵn lòng phục vụ Thiên Chúa và đáp ứng nhu cầu của tha nhân. Điều này hoàn toàn trái ngược với một người bị chi phối bởi tư lợi, những kế hoạch cá nhân, những nỗi lo âu, hay sự bận tâm quá mức về danh tiếng hoặc địa vị của bản thân. Đức Giáo hoàng Phanxicô dùng một từ để mô tả trạng thái này: “quy hướng về bản thân” (self-referentiality). Một người “quy hướng về bản thân” là người chỉ biết đắm chìm trong chính mình; họ không còn cởi mở để phục vụ Thiên Chúa hay tha nhân. Mối bận tâm lớn nhất trong cuộc đời họ chính là bản thân họ. Và ngay cả khi họ tỏ ra làm điều gì đó cho người khác, thì thực chất, họ vẫn đang làm điều đó vì chính bản thân mình.

“Disponibilité” hay sự sẵn sàng là trạng thái hoàn toàn trái ngược. Khi đó, trọng tâm sự hiện hữu của một người không còn đặt vào bản thân, mà hướng về người khác. Đây chính là thái độ của người Samari nhân hậu, đối lập với thái độ của vị tư tế hay người Lêvi. Người Samari không hề chịu bất kỳ áp lực nào buộc phải giúp đỡ, nhưng ông đã đặt cả mạng sống mình vào thế rủi ro, tận tình chăm sóc người bị nạn, thậm chí còn hứa sẽ quay lại để chi trả các chi phí cần thiết.

Đây cũng là thái độ của Môsê hay Isaia so với Giôna, của Đức Maria so với Dacaria, cùng nhiều nhân vật khác trong Kinh Thánh. Dù mang trong mình những khiếm khuyết và yếu đuối Môsê bị tật nói lắp, Isaia tự nhận mình có “đôi môi ô uế”, còn Đức Maria thì “không biết đến người nam”  họ vẫn sẵn sàng đặt cả cuộc đời mình vào tay Thiên Chúa. Với tinh thần hoàn toàn sẵn sàng, họ đã thưa rằng: “Lạy Chúa, con đây. Xin sai con đi.”

Thánh Vinh Sơn viết: “Khi bất cứ điều gì bất ngờ xảy ra với chúng ta dù về thể xác hay tinh thần, dù tốt hay xấu, chúng ta hãy đón nhận tất cả một cách bình thản, coi đó như đến từ bàn tay yêu thương của Thiên Chúa. Động lực để chúng ta thực hành những nguyên tắc trên chính là vì đó là ý muốn của Thiên Chúa. Chỉ bằng cách này, chúng ta mới có thể noi gương Đức Kitô, Chúa chúng ta. Đức Kitô luôn sống theo những nguyên tắc ấy, và chính vì động lực đó. Ngài đã tự khẳng định: ‘Ta luôn làm những điều đẹp lòng Chúa Cha’.”

Chúng ta cũng nên có thái độ tương tự đối với “những sự việc bất ngờ” xảy ra trong đời. Thánh Vinh Sơn phân biệt hai khía cạnh của ý muốn Thiên Chúa: khía cạnh chủ động và khía cạnh thụ động. “Ý muốn ấy mang tính chủ động khi chúng ta thực hiện bằng cách tuân giữ các giới răn và làm những điều đẹp lòng Người; còn mang tính thụ động khi chúng ta để chính Thiên Chúa thực hiện ý muốn của Người nơi chúng ta, mà không cần đến sự tác động từ phía chúng ta.”

Khi coi sự phân định là “điểm gặp gỡ giữa cầu nguyện và hành động” một quá trình tìm kiếm điều Thiên Chúa mong muốn chúng ta thực hiện trong những thời điểm cụ thể của cuộc đời thì phần này trong quy tắc dường như không trực tiếp đề cập đến sự phân định. Văn bản ấy nói rằng tất cả những gì chúng ta cần làm là đón nhận và phục tùng, tin rằng mọi sự đều đến từ tay Thiên Chúa. Tuy nhiên, khi suy xét kỹ hơn, chúng ta thấy ẩn chứa một ý nghĩa sâu xa hơn. Đúng là có những “biến cố bất ngờ” trong cuộc sống thực sự đến từ Người, và chúng ta cần đón nhận chúng như bản chất vốn có của chúng; khi đó, chúng ta chỉ có thể thốt lên trong sự phục tùng: “Xin cho ý Chúa được thể hiện.”

Nhìn lại quá khứ, ta thấy những điều như vậy thực sự đã xảy ra: bệnh tật trong gia đình, sự ra đi của người thân, hay những nỗi đau trong cuộc sống. Dù chúng ta đã nỗ lực hết mình để chăm lo, những biến cố ấy vẫn bất ngờ ập đến.

Thế nhưng, đón nhận một cách thụ động không phải là lựa chọn duy nhất, bởi lẽ nhiều biến cố “bất ngờ” đó thực chất lại bắt nguồn từ lòng tham, sự ích kỷ và yếu đuối của con người. Nhiều thảm họa sinh thái, chẳng hạn như lũ lụt hay bão tố, không chỉ là hiện tượng tự nhiên mà còn là hệ quả từ hành vi của con người. Vì vậy, thực thi ý Chúa cũng đồng nghĩa với việc nỗ lực bảo vệ “ngôi nhà chung” của chúng ta, lên tiếng phản đối các dự án phát triển gây hại, và đấu tranh chống lại tư duy kỹ trị đang thống trị vốn là nguyên nhân dẫn đến sự hủy hoại sinh thái.

Chúng ta không chỉ đơn thuần chấp nhận những thảm họa này như một sự đã rồi. Chúng thôi thúc chúng ta phải hành động. Và việc xác định rõ đâu là điều cần đón nhận, đâu là điều cần phản đối, chính là trọng tâm của tiến trình phân định cá nhân và cộng đoàn.

Cha Daniel Franklin E. Pilario, C.M.

Nguồn:  adamson.edu.ph

Ban Truyền thông chuyển ngữ.