SỰ PHÂN ĐỊNH THẦN KHÍ [Loạt bài về Đời sống Vinh Sơn 2026 – Tuần 44]

Đăng ngày: 22 giờ trước
Danh mục: LINH ĐẠO

“Phân định các thần khí” là thuật ngữ mà Thánh Inhaxiô Loyola dùng để mô tả tiến trình phân định chính thức. Đó là việc xem xét những chuyển động nội tâm trong con người chúng ta những suy nghĩ, cảm xúc và khát vọng để nhận biết chúng xuất phát từ đâu và đang dẫn chúng ta đến đâu. Nói cách khác, đó là việc duy trì sự kết nối với những suy nghĩ và cảm xúc của chính mình, bởi chính qua những chuyển động nội tâm thuộc về “thần khí” này mà Thiên Chúa đang ngỏ lời với chúng ta. Thiên Chúa nói với chúng ta thông qua những tác động của Thần Khí bên trong mỗi người.

Để đơn giản hóa, ngay từ đầu, tôi xin nêu ra ba bước trong tiến trình phân định theo linh đạo Inhaxiô.

Bước thứ nhất là nhận thức hay ý thức về những gì đang diễn ra trong bản thân ở thời điểm hiện tại. Những suy nghĩ nào đang xuất hiện trong tâm trí tôi? Hay tôi đang cảm thấy điều gì trong lòng mình lúc này?

Bước thứ hai là diễn giải. Những suy nghĩ và cảm xúc này đến từ đâu? Phải chăng chúng bắt nguồn từ các nguyên nhân tự nhiên như sự mệt mỏi, căng thẳng hay đau đớn về thể xác? Hay chúng đến từ “thần khí tốt lành” điều dẫn đưa đến niềm vui, sự tự do và lòng quan tâm? Hay chúng đến từ “thần khí xấu xa” điều dẫn đưa đến sự chia rẽ, giận dữ hoặc nỗi sợ hãi?

Bước thứ ba là hành động. Thiên Chúa muốn tôi làm gì vào lúc này? Những suy nghĩ và cảm xúc đó đang dẫn tôi đi về đâu?

Dựa trên các phân loại của Thánh Inhaxio; Đấng sáng lập Dòng Tên, người mà Thánh Vinh Sơn chịu ảnh hưởng sâu sắc thì việc phân định các cảm xúc được gọi là “thời điểm thứ hai”, trong khi việc phân định các tư tưởng và suy tư của lý trí được gọi là “thời điểm thứ ba”. 

Trong bài viết này, trước hết chúng ta sẽ cùng suy ngẫm về “thời điểm thứ ba”. 

Có những khoảnh khắc trong cuộc đời mà chúng ta không cảm thấy có bất kỳ “chuyển động nào trong tâm hồn”. Khi ấy, không có cảm xúc nào đóng vai trò là đối tượng để chúng ta phân định. Giống như Thánh Inhaxio, Thánh Vinh Sơn cho rằng Ý Chúa cũng được mặc khải thông qua sự suy tư và phân tích của chúng ta. 

Thánh Inhaxio Loyola giải thích: “Đây (thời điểm thứ ba) là khoảng thời gian tĩnh lặng… Tôi gọi đó là thời gian tĩnh lặng, nghĩa là khoảng thời gian mà tâm hồn không bị xao động bởi các luồng thần khí khác nhau, và có thể sử dụng các năng lực tự nhiên của mình một cách tự do và an bình.” 

Trong những lúc khô khan, khi thiếu vắng các cảm xúc, chúng ta có thể nhận biết Ý Chúa thông qua những điều hợp lý đối với bản thân. 

Thiên Chúa ban cho chúng ta trí tuệ để thấu hiểu thế giới, tha nhân, môi trường xung quanh và những diễn biến trong cuộc đời mình. Sẽ thật xúc phạm đến công trình sáng tạo của Thiên Chúa nếu Ngài đặt chúng ta vào một trò chơi đoán mò. Thiên Chúa không phải là một Đấng thất thường, hành động theo những ý muốn tùy hứng. 

Thiên Chúa đã tạo dựng tâm trí chúng ta với khả năng thấu hiểu các kế hoạch của Ngài. Dù khả năng ấy còn hạn chế và tại thời điểm hiện tại chưa thể nắm bắt trọn vẹn chiều rộng cũng như chiều sâu trong đường lối của Thiên Chúa, thì điều đó vẫn không ngăn cản được sự hiểu biết của chúng ta. 

Thiên Chúa cũng không đòi hỏi chúng ta phải luôn “đúng đắn một cách khách quan”. Chỉ cần chúng ta trung thực với chính mình và trung thực với sự hiểu biết tốt nhất mà mình có được về Ý Chúa trong từng hoàn cảnh cụ thể, thế là đủ. 

Khi Thiên Chúa thực sự mong muốn điều gì đó cho chúng ta, Ngài sẽ làm cho điều ấy trở nên rõ ràng trong tâm trí và sự hiểu biết của chúng ta vào đúng thời điểm của Ngài. Thiên Chúa sẽ không bắt chúng ta phải đoán mò, mà sẽ bày tỏ cho chúng ta biết theo những cách thức dịu dàng của riêng Ngài.

Chúng ta có thể lấy một ví dụ từ Kinh Thánh: trường hợp của ông Gióp. “Ông Gióp đau khổ vì ông đã phạm tội.” Đó là điều mà các bạn của ông những người đại diện cho tư tưởng Do Thái thời bấy giờ đã nói với ông. Họ muốn ông phải sám hối vì cho rằng Thiên Chúa đang không hài lòng về ông. 

Nhưng thành thật mà nói, ông Gióp không thể tự trách mình. Trong cuộc đời ông, chẳng có điều gì mà ông biết rõ là đã làm mất lòng Thiên Chúa. Thiên Chúa không thể tùy tiện hay thất thường đến mức bắt ông phải chịu khổ vì một lỗi lầm mà chính ông cũng không hay biết. Xét cho cùng, làm sao một người có thể sám hối về một tội lỗi mà mình hoàn toàn không phạm phải, hoặc ít nhất là không hề ý thức được rằng mình đã phạm tội? 

Và ông Gióp đã đúng. Nếu ông thực sự phạm một tội nghiêm trọng, chính Thiên Chúa sẽ làm cho ông hiểu rõ vào thời điểm thích hợp. Nhưng cho đến lúc đó, tất cả những gì ông cần làm là tin tưởng vào Thiên Chúa, thay vì tự làm khổ mình bằng những vấn đề tưởng tượng, cảm giác tội lỗi vô căn cứ và những nỗi lo âu không có cơ sở. 

Cách suy nghĩ như vậy vẫn còn tồn tại ở nhiều Kitô hữu tốt lành và tận tâm ngay cả trong thời đại ngày nay. Nhiều người không ngừng tự hỏi: “Mình đã làm gì sai?” “Mình đã phạm tội gì mà phải gánh chịu nỗi khổ đau lớn lao đến thế?” “Thiên Chúa thực sự muốn mình làm gì?” 

Ngày nay, người ta gọi đây là “suy nghĩ quá mức” (overthinking). Nhiều người thuộc thế hệ chúng ta đang rơi vào tình trạng này. 

Sẽ rất tốt nếu những câu hỏi đó là một phần của quá trình tự nhìn nhận bản thân một cách lành mạnh. Tuy nhiên, đối với nhiều người, điều này lại trở thành một nỗi bận tâm ám ảnh, gây xáo trộn toàn bộ cuộc sống, đến mức họ không còn khả năng thực hiện các trách nhiệm của chính mình.

Trong những hoàn cảnh như vậy, tất cả những gì chúng ta có thể thưa rằng: “Lạy Chúa, xin cho con thấy điều Ngài thực sự mong muốn. Xin hãy làm cho ý muốn ấy trở nên rõ ràng, phù hợp với khả năng nhận thức của con trong tình huống hiện tại này. Chắc hẳn Ngài không muốn con phải chơi trò đoán mò với Ngài, phải không? Nếu với tất cả sự chân thành và khả năng của mình, con hiểu đây là ý muốn của Ngài dành cho con ở giai đoạn này của cuộc đời, thì xin cứ để như vậy. Nếu Ngài có ý định khác, Ngài sẽ cho con biết rõ vào thời điểm của Ngài.” 

Tóm lại, điều mà Thánh Vinh Sơn muốn nói trong Luật chung này là Thiên Chúa cũng có thể mặc khải chính Ngài và ý muốn của Ngài cho chúng ta thông qua trí tuệ, tâm trí, sự hiểu biết và cách chúng ta đánh giá trung thực về hoàn cảnh của mình. 

Thánh Vinh Sơn nói: “Làm một việc hợp lý chính là thực thi ý muốn của Thiên Chúa.” Tuy nhiên, ở phần cuối khi giải thích về khía cạnh này trong Luật chung, ngài nói thêm: 

“Dẫu vậy, việc ‘làm điều hợp lý’ này luôn cần được cân nhắc kỹ lưỡng với sự khôn ngoan Kitô giáo, cùng với lời khuyên từ những người hướng dẫn chúng ta. Bởi lẽ, một việc dù bản chất là hợp lý, nhưng xét trong hoàn cảnh cụ thể về thời gian, địa điểm và cách thức thực hiện, thì có thể lại không phải là điều Chúa muốn chúng ta làm; trong trường hợp đó, chúng ta không nên thực hiện.” 

Nói cách khác, Thánh Vinh Sơn luôn sẵn sàng đặt chính suy nghĩ và quan điểm của mình dưới sự xem xét lại. Trong xã hội học, chúng ta gọi đây là “khả năng tự nhận thức” (self-reflexivity). Trong thần học Kitô giáo, chúng ta gọi đây là “sự khiêm nhường” tức là thái độ sẵn sàng để cho quan điểm của bản thân bị chất vấn hoặc xem xét lại. Đó là sự thừa nhận rằng bản thân chúng ta vốn hữu hạn, nên không có quyền đưa ra quyết định cuối cùng. Quyết định cuối cùng chỉ thuộc về Thiên Chúa mà thôi. Bởi lẽ, tư tưởng của chúng ta không phải là tư tưởng của Thiên Chúa; đường lối của chúng ta không phải là đường lối của Thiên Chúa (x. Is 55,8). 

Trong toàn bộ tiến trình phân định, sự kiêu ngạo chính là kẻ thù số một, còn sự khiêm nhường lại là người bạn đồng hành tuyệt vời nhất. Ma quỷ thường dùng chính bản thân chúng ta để đánh lừa, nhằm che khuất ý muốn của Thiên Chúa đối với chúng ta. Sự khiêm nhường chính là điểm yếu lớn nhất của ma quỷ, bởi vì kiêu ngạo là “chiêu bài” duy nhất mà nó sử dụng.

“Vũ khí mạnh mẽ nhất để đánh bại ma quỷ chính là sự khiêm nhường,” Thánh Vinh Sơn nói. “Vì ma quỷ hoàn toàn không biết cách sử dụng sự khiêm nhường, nên nó cũng chẳng biết làm thế nào để tự bảo vệ mình trước vũ khí ấy.”

Lm. Daniel Franklin E. Pilario, CM.

Nguồn: adamson.edu.ph/

Ban Truyền thông chuyển ngữ.