CÁC NHÂN ĐỨC CỦA THÁNH VINH SƠN [Loạt bài về Đời sống Vinh Sơn năm 2026 – Tuần 37]

Tiếp nối loạt bài trước về những giá trị mà Thánh Vinh Sơn mong muốn các môn đệ của mình thực hành, tôi sẽ tiếp tục suy niệm về những nhân đức mà ngài đã sống trong cuộc đời mình.

Những suy niệm này chủ yếu dựa trên cuốn tiểu sử đầu tiên về Thánh Vinh Sơn Phaolô do Louis Abelly viết và xuất bản năm 1664, chỉ bốn năm sau khi ngài qua đời.

Vì tác phẩm này hiện nay không dễ tiếp cận với nhiều người, tôi nghĩ việc khơi lại một số bài học và những điểm sáng từ cuốn sách sẽ giúp ích cho hành trình tìm hiểu sâu hơn về Thánh Vinh Sơn của chúng ta.

Trước khi đi vào chi tiết từng nhân đức, hãy cùng nói đôi chút về nguồn tư liệu chính: cuốn tiểu sử của Louis Abelly. Dù có nhiều cuốn tiểu sử về Thánh Vinh Sơn, nhưng tác phẩm của Abelly là cuốn đầu tiên. Để tham khảo thêm về các cuốn tiểu sử sơ khởi nhất, bạn có thể xem: John E. Rybolt, C.M., “The Earliest Biographies of Saint Vincent de Paul” (Những cuốn tiểu sử đầu tiên về Thánh Vinh Sơn), Studia Vincentiana 3, số 2 (2025): 212–245, https://doi.org/10.35312/9ea98m94.

Bất chấp những hạn chế, tường thuật của Abelly có ưu điểm rõ rệt là gần gũi nhất với nguồn tư liệu gốc — chính bản thân Thánh Vinh Sơn. Đức ông Louis Abelly quen biết Thánh Vinh Sơn ngoài đời thực; ngài vừa là cộng sự vừa là bạn thân của ngài. Có thời gian, ngài đã sống cùng Thánh Vinh Sơn, trực tiếp quan sát đời sống và sứ vụ của ngài, cũng như phỏng vấn những người từng quen biết ngài khi ngài còn tại thế.

Abelly không thuộc Tu Hội Truyền Giáo; ông là một linh mục triều. Thánh Vinh Sơn đã giới thiệu ông đảm nhận nhiều vai trò khác nhau trong Giáo hội tại Paris, từ chức cha phó trong giáo phận cho đến tuyên úy cho các thuyền nhân chiến thuyền (một lực lượng hải quân thời bấy giờ). Ông cũng tham gia nhóm các linh mục thường dự những buổi “Hội thảo ngày Thứ Ba” do Thánh Vinh Sơn tổ chức tại nhà riêng.

Do đó, khi các thành viên Tu Hội Truyền Giáo cần người viết tiểu sử về Thánh Vinh Sơn sau khi ngài qua đời năm 1660, họ đã đề nghị Abelly thực hiện công việc này và cung cấp cho ông toàn bộ tư liệu đã thu thập được về cuộc đời, các công trình và những bài chia sẻ của Thánh Vinh Sơn.

Tác phẩm này vốn được viết bằng tiếng Pháp và sau đó được dịch sang tiếng Anh với tựa đề The Life of the Venerable Servant of God Vincent de Paul: Founder and First Superior General of the Congregation of the Mission (Cuộc đời của Đấng Đáng kính Tôi tớ Chúa Vinh Sơn Phaolô: Đấng Sáng lập và Bề trên Tổng quyền đầu tiên của Tu hội Truyền giáo), do John E. Rybolt, CM biên tập và William Quinn dịch, gồm 3 tập (New Rochelle, NY: New City Press, 1993).

Tuy nhiên, việc sử dụng tư liệu của Abelly cũng đặt ra một số vấn đề đối với giới nghiên cứu lịch sử hiện đại. Trước hết, cuốn tiểu sử đầu tiên này thiếu “khoảng cách lịch sử” cần thiết. Thực tế, Abelly là người quen biết cá nhân với Thánh Vinh Sơn và được các nhà truyền giáo tiên khởi, cũng như bạn bè của ngài, đề nghị viết tác phẩm này.

Một ý kiến phản bác cực đoan cho rằng Abelly không thực sự là người viết cuốn sách mà chỉ đứng tên tác phẩm. Tuy nhiên, quan điểm này đã bị Pierre Coste, nhà nghiên cứu tiểu sử hàng đầu về Thánh Vinh Sơn thời hiện đại, bác bỏ.

Một luồng ý kiến phản bác khác tập trung vào khuynh hướng “hagiography” (văn phong ca tụng thánh nhân) trong tác phẩm của Abelly. Đây vốn là nguồn tư liệu lịch sử chính được sử dụng trong quá trình phong thánh. Trong bản tường thuật của ông, Vinh Sơn đã là một “Thánh Vinh Sơn” ngay từ thuở ấu thơ; do đó, tác phẩm chứa đựng những chi tiết phóng đại mang tính sùng kính, cũng như sự ngần ngại khi thừa nhận các khuyết điểm của ngài, hay việc giảm nhẹ những dữ kiện có thể ảnh hưởng đến hình ảnh thánh thiện của ngài.

Tuy nhiên, Coste đã đưa ra nhận định về cuốn tiểu sử của Abelly: “Dù người ta có nói gì về những khiếm khuyết của Abelly, những khiếm khuyết tuy đáng kể về mặt hình thức nhưng lại không quan trọng về mặt nội dung thì cuốn tiểu sử Thánh Vinh Sơn của ông (vốn chứa đựng những lời kể gần như nguyên văn từ chính các nhân chứng trực tiếp) vẫn nên và chúng tôi tin là sẽ tiếp tục là nguồn tư liệu chính để các nhà viết tiểu sử sau này tham khảo.” Nếu có ý kiến phản đối, thì đó chỉ là về văn phong lặp lại hoặc lan man chứ không phải về tính xác thực của tác phẩm.

Do đó, trong loạt bài viết tiếp theo, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cách Abelly mô tả Thánh Vinh Sơn và các nhân đức của ngài. Ngay từ đầu, Abelly đã đưa ra 5 nhận xét khái quát về các nhân đức của Thánh Vinh Sơn.

Trước hết, Thánh Vinh Sơn là một con người giản dị. Ngài thực hành những nhân đức mà người đời coi là bình thường sự khiêm nhường, kiên nhẫn, lòng nhân hậu, sự hãm mình, sự quan tâm đến tha nhân và lòng yêu mến người nghèo “nhưng cách ngài thực hành chúng lại thật phi thường.” Tóm lại, ngài thực hiện những việc bình thường một cách xuất sắc. Ngài từng nói: “Làm điều thiện thôi chưa đủ. Phải làm điều đó cho thật tốt.”

Thứ hai, “đời sống nhân đức của ngài không có giới hạn”. Theo ngôn ngữ hiện đại, các nhân đức của ngài không phải là trò chơi có tổng bằng không (nơi được cái này thì mất cái kia). Cuộc đời ngài không theo kiểu “chọn cái này hoặc cái kia” mà là “vừa cái này vừa cái kia”. Vượt lên trên những sự phân định nhị nguyên, ngài dung hòa được những nhân đức dường như đối lập nhau trong một sự cân bằng đầy năng động. Ví dụ, một mặt, ngài rất khiêm nhường về bản thân; nhưng mặt khác, ngài cũng có thể khẳng định lập trường một cách mạnh mẽ nếu thấy cần thiết để bảo vệ “ý của Thiên Chúa”. Một minh chứng cho điều này là sự kiên quyết của ngài trong việc cử các nhà truyền giáo đến Madagascar, bất chấp sự can ngăn của các bạn bè. Một mặt, ngài vô cùng bận rộn với công việc giúp đỡ người nghèo, nhưng mặt khác, ngài vẫn toát lên vẻ thanh thản và bình an. Ngài từng nói: “Chúng ta cần sống như các tu sĩ dòng Carthusian khi ở nhà và như các tông đồ khi dấn thân phục vụ bên ngoài.” Cuộc đời ngài là sự kết hợp hoàn hảo giữa hình ảnh của cả Martha và Maria.

Thứ ba, ngài không chỉ am hiểu các nhân đức mà còn thực hành chúng. Đời sống Kitô hữu không phải là lý thuyết suông mà phải mang tính thực tiễn. Hoa trái của cầu nguyện không phải là những suy tưởng trừu tượng huyền bí, mà là sự áp dụng cụ thể vào thực tế. Những nhân đức đã qua thử luyện mới là những nhân đức bền vững nhất trong đời sống chúng ta. “Những nhân đức bén rễ sâu trong tâm hồn là những nhân đức đã trải qua giông bão của cám dỗ, và được thực hành bất chấp mọi khó khăn hay sự kháng cự của bản tính tự nhiên.”

Thứ tư, Thánh Vinh Sơn thực sự “đói khát sự công chính.” Ngài không bao giờ cho rằng mình đã nỗ lực đủ để hoàn thành sứ mệnh cao cả ấy. Vì thế, cuộc đấu tranh cho công lý là một phần không thể thiếu trong đời sống theo tinh thần Vinh Sơn. Ngài từng nói: “Không có đức ái nếu thiếu đức công bằng.”

Thứ năm, ngài luôn cố gắng che giấu các nhân đức của mình, nhưng chúng lại “được mọi người sống cùng ngài biết đến rõ ràng. Chỉ mình ngài là không nhận ra sự tốt lành của bản thân, bởi đức khiêm nhường dường như đã trở thành tấm màn che khuất điều đó khỏi tầm mắt ngài… Dù cuộc sống luôn tràn ngập những việc lành, ngài chưa bao giờ nói về bản thân bằng những lời lẽ nào khác ngoài sự tự hạ thấp mình; ngài thường nói rằng mình cần đến lòng thương xót của Thiên Chúa biết bao…” Theo ngôn ngữ ngày nay, Thánh Vinh Sơn là người luôn biết tự nhìn lại bản thân. Ngài quan niệm rằng lời nói của mình không phải là quyết định cuối cùng; quyết định cuối cùng thuộc về Thiên Chúa và người nghèo.

Trong loạt bài viết sau đây, nỗ lực khôi phục các nhân đức của Thánh Vinh Sơn của tôi hòa nhịp với xu hướng khôi phục “đạo đức học nhân đức” (virtue ethics) trong triết học và thần học. Theo tinh thần của triết gia Aristotle, đạo đức học nhân đức nhấn mạnh rằng vượt lên trên việc chỉ tuân thủ các quy tắc hay đánh giá đạo đức dựa trên hệ quả, giá trị làm người được đo lường qua việc xây dựng nhân cách tốt đẹp và vun đắp những thói quen lành mạnh.

Thay vì tự hỏi “tôi nên làm gì?” hay “tôi cần đạt được kết quả nào?”, chúng ta cần đặt câu hỏi: “tôi nên trở thành người như thế nào?” Hành động được coi là đúng đắn không phải vì chúng tuân theo quy tắc hay mang lại hiệu quả, mà bởi vì chúng xuất phát từ một nhân cách tốt đẹp và đầy nhân đức.

Do đó, giáo dục không chỉ nhằm mục đích đào tạo những cá nhân biết vâng lời hay những chuyên gia có kiến thức và năng suất cao. Những điều đó tuy quan trọng, nhưng việc học hỏi và hình thành thói quen thông qua sự rèn luyện kiên trì, đều đặn cũng quan trọng không kém.

Aristotle từng nói: “Biết thế nào là nhân đức thôi chưa đủ; chúng ta phải nỗ lực để sở hữu và thực hành nó, hoặc bằng cách nào đó, thực sự trở thành người tốt.”

Xét theo mô hình “3C” của Adamson, NĂNG LỰC (Competence) vẫn chưa đủ. Chúng ta cần có sự kiên định và trưởng thành về NHÂN CÁCH (Character). Chúng ta không chỉ đào tạo nên những kỹ sư giỏi, nhà khoa học lỗi lạc, điều dưỡng viên xuất sắc hay chuyên gia công nghệ thông tin tài năng, mà còn cần đào tạo những chuyên gia trung thực và những con người có tinh thần trách nhiệm. Cả năng lực và nhân cách đều là nền tảng cho một đời sống BÁC ÁI (Charity) theo tinh thần Vinh Sơn.

Cha Daniel Franklin E. Pilario, CM

Nguồn: adamson.edu.ph/

Ban Truyền thông chuyển ngữ.