Xây dựng “Tháp Babel” và tái thiết Giêrusalem “từng bước một” (MH, 184): Hiểu về Thông điệp mới nhất của Đức Giáo hoàng Leo XIV

Cha Armada, CM.

“Một mặt, có cám dỗ xây dựng Tháp Babel, dựa vào quyền lực và kiêu hãnh. Mặt khác, cần có sự kiên nhẫn để tái thiết Giêrusalem “từng bước một”, như thời Nehemia, bằng cách bảo vệ nhân loại và lợi ích chung (MH, 184).”

Magnifica Humanitas – ‘Nhân loại kỳ diệu’ (MH) là thông điệp đầu tiên của Đức Giáo hoàng Leo XIV. Nó mới mẻ, và chủ đề của nó vô cùng vĩ đại và kịp thời—hoàn toàn thực hiện lời hứa đã được đưa ra kể từ khi bắt đầu triều đại giáo hoàng của ngài: Cứu rỗi nhân loại trong thời đại Trí tuệ Nhân tạo (AI). Đây là một thông điệp khá dài.

Đối với câu hỏi, “liệu trí tuệ nhân tạo (AI) có đe dọa nhân loại hay không?” Magnifica Humanitas  đưa ra câu trả lời bằng cách sử dụng một phép ẩn dụ bắt nguồn từ Kinh Thánh—một phong cách kinh điển của các thông điệp giáo hoàng. Nói cách khác, về trí tuệ nhân tạo, có một số người đang muốn xây dựng Tháp Babel, nhưng chúng ta không được chùn bước trong việc xây dựng lại Giêrusalem “từng bước một.”

Tháp Babel là một phép ẩn dụ cho sự kiêu ngạo của con người, khi người ta xây dựng một tòa tháp để vươn tới trời nhằm vượt qua Thiên Chúa. Hậu quả là sự chia rẽ, xung đột và hủy diệt của con người; Thiên Chúa đã lên án sự kiêu ngạo này.

Liệu trí tuệ nhân tạo (AI) có đang biến thành một “Tháp Babel”? Một số cường quốc trên thế giới không còn phát triển AI cho những vấn đề tầm thường như viết luận văn, đồ họa hay luận án tiến sĩ (những chủ đề vẫn chiếm ưu thế trong các cuộc thảo luận ở các trường thần học). Thay vì thế, AI đã tiến vào lĩnh vực vũ khí, thống trị, chiến tranh, quyền lực, các kế hoạch dân chủ, nơi làm việc và hiệu quả của nó, v.v.

Do đó, AI đang bước vào một lãnh vực vô cùng nghiêm trọng, chi phối động lực quyền lực giữa các quốc gia, sự phức tạp của lực lượng lao động, các hệ thống chính trị dân chủ, v.v.

Đương nhiên, độc giả của thông điệp này “sẽ không” tìm thấy điều mà trong đó Đức Giáo hoàng Leo XIV giải thích cơ chế kỹ thuật về cách trí tuệ nhân tạo (AI) hoạt động trong vũ khí, quốc phòng, chiến tranh, xung đột chính trị dân chủ hoặc việc thay thế lực lượng lao động.

Đức Giáo hoàng Leo XIV có một nhiệm vụ đạo đức và luân lý cao cả duy nhất: “bảo vệ nhân tính”.

Thông điệp này vô cùng sâu sắc và có hệ thống trong việc phác thảo giáo huấn xã hội Công giáo về các giá trị nhân văn, dựa trên nền tảng Kinh thánh và các học thuyết lịch sử.

Tuy nhiên, trong thông điệp về AI này, chúng ta thực sự không gặp một phân tích trực tiếp nào về chính AI cho đến đoạn 97 (gần giữa tài liệu). Bất kỳ độc giả nào cố gắng tìm hiểu, chẳng hạn “sinh viên đại học có được phép viết bài luận bằng AI không?” sẽ hoàn toàn bỏ lỡ điểm mấu chốt của thông điệp này.

Để hiểu đúng tài liệu này, có lẽ tốt nhất là quay trở lại ẩn dụ trung tâm của Magnifica Humanitas : AI giống như một “thực tại được xây dựng của trí tuệ nhân tạo” mà qua đó con người (và các quốc gia) đang xây dựng một “Tháp Babel” sẽ hủy diệt nhân loại – trừ khi chúng ta thức tỉnh.

Vậy, chúng ta đang ở đâu? Dưới sự dẫn dắt của Đức Giáo hoàng Leo XIV trong Giáo hội Công giáo, chúng ta được mời gọi xây dựng lại Giêrusalem, từng viên đá một hay “từng mảnh một”. Điều này có nghĩa là chúng ta phải siêng năng hàn gắn và khôi phục thực tại con người của mình thông qua nhiều phương tiện khác nhau.

Phương tiện chính yếu là giáo dục! Giáo hội không bao giờ bác bỏ sự tiến bộ khoa học và công nghệ. Điều mà Giáo hội bác bỏ là sự phá hoại, nô dịch và gạt bỏ các nguyên tắc nhân văn nhân danh sự tiến bộ khoa học.

Đức Giáo hoàng Leo XIV kêu gọi chúng ta đầu tư vào giáo dục. Hãy học tập đến trình độ cao nhất có thể, nắm vững kiến ​​thức và sử dụng những đổi mới của nó để “xây dựng lại Giêrusalem” ‘từng phần một’—hãy nhớ lại cách Nêhêmia bắt đầu xây dựng lại Giêrusalem từ đống đổ nát.

Ngoài giáo dục, các trụ cột chính được nêu ra, nhấn mạnh và đề cao trong thông điệp này bao gồm: tình đoàn kết, công lý (công ích chung), sự tham gia tích cực vào chính trị dân chủ, nguyên tắc bổ trợ, tôn trọng các giá trị nhân văn, và tất nhiên, một hệ thống hòa bình (quan hệ hòa bình giữa các quốc gia).

Nguồn: tài liệu khóa CIF 2026

Ban Truyền thông chuyển ngữ.