Khi Thiên Chúa trở nên nghèo khó: Giáng Sinh theo nhãn quan Vinh Sơn

Khi Thiên Chúa trở nên nghèo khó: Giáng Sinh theo nhãn quan Vinh Sơn

Khi Thiên Chúa trở nên nghèo khó, máng cỏ Hài Nhi trở thành một “chìa khóa cho sự sống”: đó chính là Giáng Sinh theo cách nhìn của thánh Vinh Sơn Phaolô. Từ máng cỏ, chúng ta học được bài học về khiêm nhường và phục vụ, nhận ra Đức Kitô nơi những con người bị gạt ra bên lề và bị “loại bỏ”. Đây là lời mời gọi gửi đến Gia đình Vinh Sơn: hãy biến nghèo đói thành hy vọng, bằng tình huynh đệ và đức ái được chia sẻ.

Trong mùa Giáng Sinh này, tôi muốn chia sẻ với anh chị em, những người bạn và các thành viên của Gia đình Vinh Sơn, một suy tư đơn sơ về sự nghèo khó của Thiên Chúa dưới ánh sáng linh đạo Vinh Sơn.

Tại sao có suy tư này?  
Trong bối cảnh hiện nay, cách tiếp cận này đặc biệt hữu ích, vì nó liên kết trực tiếp với linh đạo Vinh Sơn, vốn luôn tìm cách khám phá Đức Kitô nơi người nghèo. Trong một thế giới bị đánh dấu bởi quá nhiều bất bình đẳng, việc chiêm niệm sự nghèo khó mà Đức Kitô tự do chọn lựa mang lại một câu trả lời vừa thiêng liêng vừa thực tiễn. Vì thế, bài viết này không chỉ mang tính lý thuyết, nhưng còn mời gọi người đọc sống mùa Giáng Sinh như một dấn thân cho tình huynh đệ và đức ái.

Mầu nhiệm Thiên Chúa nghèo khó, được mạc khải mỗi mùa Giáng Sinh, không ngừng làm kinh ngạc cả những người tin lẫn không tin. Nghe thì có vẻ đơn giản, nhưng thực ra không dễ để hiểu được làm sao Thiên Chúa hằng hữu, Đấng Toàn Năng, Đấng tạo thành vũ trụ, lại trở nên một hài nhi mong manh nằm trong máng cỏ. Đấng mà trời cao không thể chứa đựng lại nằm nơi máng cỏ hèn mọn. Người không đến trong huyên náo và phô trương của thế gian hôm nay, nhưng đến trong sự đơn sơ của Đấng phó thác hoàn toàn cho tình yêu con người. Ngoài Thiên Chúa ra, ai có thể làm điều như thế? Đối với những ai yêu mến điều bất ngờ, mầu nhiệm này không chỉ là một ký ức, mà là một chìa khóa cho sự sống.

Thánh Vinh Sơn Phaolô đã hiểu điều này suốt cuộc đời mình, và vì thế ngài đã dạy các môn đệ phải nhận ra Đức Kitô nơi những người bị gạt ra bên lề và bị loại bỏ. Ngài ý thức rằng chính Thiên Chúa đã chọn sự nghèo khó làm nơi gặp gỡ với nhân loại. Cử hành Giáng Sinh trong tinh thần Vinh Sơn chính là sống khiêm nhường và đức ái.

Máng cỏ trường học của đức khiêm nhường

Truyền thống Công giáo mãi mãi biết ơn thánh Phanxicô Assisi, vị thánh của sự khiêm nhường và người nghèo, vì ngài đã thiết lập hang đá Giáng Sinh trong một hang động gần Greccio (Ý) vào lễ Giáng Sinh năm 1223, để cử hành mầu nhiệm Chúa Giáng Sinh theo một cách thế khác biệt và đặc biệt, như các sách Tin Mừng thuật lại.

Hang đá Giáng Sinh là một dấu chỉ hùng hồn; đó chính là hiện thân của sự khiêm nhường. Không có xa hoa hay an toàn, chỉ có sự bấp bênh và lòng đón tiếp. Những nhân vật hiện diện nơi hang đá cho thấy rằng sự cao cả đích thực nằm trong niềm tín thác và sự tự hiến. Vì thế, hang đá trở thành một trường học của khiêm nhường, nơi đó, với tư cách là những người Vinh Sơn, chúng ta học được rằng khiêm nhường là con đường nền tảng dẫn đến phục vụ.

Từ máng cỏ, chúng ta học cách đến gần người nghèo với sự đơn sơ và không tự mãn, ý thức rằng chính họ loan báo Tin Mừng cho chúng ta bằng niềm hy vọng và sức kiên cường của họ. Thánh Vinh Sơn Phaolô luôn nhấn mạnh rằng người nghèo không chỉ là những người nhận sự trợ giúp, nhưng còn là những thầy dạy về đức tin và đời sống Kitô hữu (x. SVP, XI, 462). Xác tín này thánh Vinh Sơn thúc đẩy mọi anh em của ngài sống đức ái không chỉ như việc bố thí, nhưng như một cuộc gặp gỡ có sức biến đổi.

Nghèo khó như nơi gặp gỡ Thiên Chúa

Theo nghĩa nào thì nghèo khó có thể trở thành nơi gặp gỡ Thiên Chúa? Trong linh đạo Công giáo, nghèo khó xa hơn ý nghĩa thiếu thốn đơn thuần được nhìn nhận như một “nơi chốn thần học [1]”, nghĩa là một không gian ưu tuyển nơi Thiên Chúa tỏ mình.

Cả sự nghèo khó vật chất lẫn tinh thần đều cho thấy con người không tự đủ cho chính mình. Vì thế, nghèo khó thách đố con người mở rộng đôi tay và trái tim đối với tha nhân (x. Đnl 15,7-8). Sự nghèo khó của Đức Kitô được thể hiện nơi việc Người từ bỏ các đặc quyền và sự bảo đảm, qua một đời sống đơn sơ và bấp bênh. Sự nghèo khó ấy là khiêm nhường và vâng phục Chúa Cha, là thái độ lệ thuộc hoàn toàn. Đó không phải là sự khốn cùng bị áp đặt, nhưng là một chọn lựa tự do nhằm bày tỏ sự gần gũi và liên đới với những người bé mọn nhất trong chúng ta.

Thánh Vinh Sơn Phaolô cũng diễn giải sự nghèo khó này như một “nơi chốn thần học”. Ngài không ngần ngại khẳng định rằng Đức Kitô tự làm mình nên nghèo để chúng ta có thể gặp được Người nơi người nghèo, để không một ai bị loại trừ. Đối với Gia đình Vinh Sơn, sống sự nghèo khó của Đức Kitô là đến gần những người túng thiếu với sự dịu dàng và tôn trọng phẩm giá, nhận ra nơi họ dung nhan của Emmanuel – Thiên Chúa ở cùng chúng ta. Thách đố vẫn còn đó: biến nghèo khó thành hy vọng, khám phá rằng nơi mỗi khuôn mặt dễ bị tổn thương đều phản chiếu phẩm giá của Thiên Chúa làm người.

Gia đình Vinh Sơn cộng đoàn phục vụ

Đối với anh em Vinh Sơn, Giáng Sinh không chỉ là ánh đèn và lễ hội. Đó là một cơ hội thiết yếu để trở nên dấu chỉ của đức ái và hiệp nhất giữa lòng thế giới. Qua từng cử chỉ nhân hậu, từng sự hiện diện và từng việc phục vụ, Gia đình Vinh Sơn, theo một nghĩa nào đó, kéo dài mầu nhiệm Nhập Thể. Thiên Chúa tiếp tục được sinh ra trong mỗi hành động dịu dàng dành cho những người bé mọn nhất, trong mỗi bàn tay đưa ra để nâng đỡ người ngã quỵ. Hôm nay hơn bao giờ hết, Gia đình Vinh Sơn được mời gọi trở thành máng cỏ sống động, nơi Đức Kitô được tỏ hiện.

Kết thúc suy tư này, chúng ta càng xác tín hơn rằng khi Thiên Chúa trở nên nghèo khó, Người mạc khải cho chúng ta biết đâu là sự giàu có đích thực: đó là đức ái được chia sẻ. Giáng Sinh theo tinh thần Vinh Sơn là sống khiêm nhường, huynh đệ và phục vụ như một con đường của hy vọng. Ước chi mùa thánh này nhắc nhớ chúng ta rằng Emmanuel – Thiên Chúa ở cùng chúng ta, vẫn tiếp tục được sinh ra trong mỗi cộng đoàn biết mở lòng với người nghèo, trong mỗi gia đình trở thành bàn tiệc đón tiếp, và trong mỗi con tim sẵn sàng để cho mình được biến đổi bởi sự dịu dàng của Thiên Chúa.

Jean Rolex, C.M.

[1] Khái niệm “nơi chốn thần học” (locus theologicus) ban đầu do nhà cải cách Tin Lành Philip Melanchthon đề xuất vào thế kỷ XVI, và sau đó được nhà thần học Đa Minh Melchior Cano hệ thống hóa trong tác phẩm De locis theologicis (1563). Trong thần học Mỹ Latinh, khái niệm này được tái diễn giải, chuyển trọng tâm từ các nguồn cổ điển (Kinh Thánh, Thánh Truyền, Huấn quyền) sang thực tại lịch sử của người nghèo và các nạn nhân, được hiểu như không gian ưu tuyển của mạc khải và gặp gỡ Thiên Chúa.