Thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Giáo hoàng Leo XIV và mối liên hệ với Hiến chương Trái đất

Ngày 15 tháng 5 năm 2026, Đức Giáo hoàng Leo XIV đã ban hành Magnifica Humanitas, thông điệp xã hội đầu tiên của ngài, nhân kỷ niệm 135 năm thông điệp Rerum Novarum. Hướng đến tất cả những người thiện chí, thông điệp này đề cập đến những biến đổi của trí tuệ nhân tạo (AI) và thời đại kỹ thuật số thông qua lăng kính phẩm giá con người, lợi ích chung và sự quan tâm đến tạo dựng. Mối liên hệ của nó với Hiến chương Trái đất rất sâu sắc và trực tiếp.

Đức Giáo hoàng Phanxicô đã trích dẫn rõ ràng Hiến chương Trái đất trong Laudato Si’ (đoạn 207), gọi tầm nhìn về “một khởi đầu mới” là biểu hiện của mục đích đạo đức cấp bách. Magnifica Humanitas tiếp nối suy tư đó, kết hợp các chủ đề về sinh thái toàn diện, công lý, giáo dục và hòa bình thành một phản ứng mạch lạc đối với những thách thức của thời đại chúng ta.

Phẩm giá con người là trọng tâm

Thông điệp mở đầu bằng một sự lựa chọn rõ ràng: xây dựng một Tháp Babel mới, hay xây dựng lại Giêrusalem thông qua trách nhiệm và sự quan tâm chung. Đức Giáo hoàng Leo XIV cảnh báo chống lại bất kỳ hệ tư tưởng nào đánh giá giá trị con người bằng hiệu quả hoặc năng suất, nhấn mạnh rằng mỗi người đều mang một phẩm giá bất khả xâm phạm mà không công nghệ nào có thể ban tặng hay tước đoạt.

“Mỗi con người đều sở hữu một phẩm giá vô hạn, không thể tách rời khỏi bản thể của họ, phẩm giá đó tồn tại trong và vượt lên trên mọi hoàn cảnh, trạng thái hoặc tình huống mà người đó có thể gặp phải” (Magnifica Humanitas, # 53).

Phẩm giá vô điều kiện này — mở rộng đến người di cư, người lao động bị mất việc do tự động hóa, người nghèo và tất cả những người mà thông điệp gọi là “những viên đá bị loại bỏ” — chính là nền tảng mà bốn trụ cột của Hiến chương Trái đất dựa trên đó. Cả hai văn kiện đều nhấn mạnh rằng không có hình thức tiến bộ nào là đích thực nếu nó bỏ lại con người phía sau.

Sản phẩm kỹ thuật số thuộc về tất cả mọi người

Một trong những đóng góp nổi bật nhất của thông điệp là việc mở rộng mục đích phổ quát của hàng hóa sang lĩnh vực kỹ thuật số. Thuật toán, bằng sáng chế, nền tảng, dữ liệu và cơ sở hạ tầng công nghệ được nêu tên rõ ràng là những hàng hóa không thể bị độc chiếm bởi một số ít người mà không tạo ra những hình thức bất công mới.

“Khi những sản phẩm này vẫn tập trung trong tay một số ít người, mà không có các hình thức chia sẻ và tiếp cận đầy đủ, một sự mất cân bằng mới được tạo ra, trái ngược với mục đích phổ quát của hàng hóa và làm gia tăng khoảng cách giữa người được bao gồm và người bị loại trừ” (Magnifica Humanitas, # 67).

Điều này nói trực tiếp đến lời kêu gọi phân phối công bằng lợi ích của sự phát triển trong Nguyên tắc số 10 của Hiến chương Trái đất. Mối quan tâm của thông điệp cũng mở rộng đến môi trường: việc sử dụng các sản phẩm công nghệ phải tôn trọng sự sáng tạo, tránh lãng phí và bảo vệ các thế hệ tương lai, những chủ đề trọng tâm của cả hai văn kiện.

Chống lại Mô hình Kỹ trị

Kế thừa tư tưởng của Đức Giáo hoàng Phanxicô trong thông điệp Laudato Si’, Đức Giáo hoàng Leo XIV gọi “mô hình kỹ trị” là vấn đề gốc rễ: xu hướng quy giản mọi thứ, kể cả con người, thành dữ liệu và hiệu suất. Ngài cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo (AI) chỉ được dẫn dắt bởi lợi nhuận có nguy cơ trở thành một tháp Babel mới. Ngài lập luận rằng giải pháp là sự phân định chung giữa các nhà khoa học, người lao động, nhà giáo dục, nhà lập pháp, xã hội dân sự và cộng đồng tôn giáo — cùng một logic hợp tác đã thúc đẩy Hiến chương Trái đất.

“Nguy cơ phi nhân hóa, xây dựng một tương lai loại trừ Thiên Chúa và quy giản người khác thành phương tiện, là một cám dỗ cổ xưa và luôn mới mẻ, ngày nay mang hình thức kỹ thuật” (Magnifica Humanitas, # 10).

Giáo dục, Trí tuệ và Quyền công dân kỹ thuật số

Thông điệp dành trọn một chương cho giáo dục, kêu gọi một liên minh rộng lớn giữa các gia đình, trường học, đại học và xã hội dân sự để trau dồi không chỉ khả năng đọc viết kỹ thuật số, mà còn cả trí tuệ: khả năng đặt câu hỏi công nghệ phục vụ lợi ích của ai, với cái giá nào và hướng tới mục đích gì. Đức Giáo hoàng Leo XIV khẳng định rõ ràng rằng giáo dục “không được đo lường bằng hiệu quả hay kết quả” mà bằng “phẩm giá, công lý và khả năng phục vụ lợi ích chung”.

“Các nhà giáo dục được kêu gọi đến một trách nhiệm vượt xa hợp đồng công việc của họ: chứng nhân của họ có giá trị ngang bằng với những bài học mà họ truyền đạt” (Đức Giáo hoàng Leo XIV, tháng 10 năm 2025).

Cũng như Đức Giáo hoàng Phanxicô đã kêu gọi đào luyện “công dân sinh thái” thông qua giáo dục trong thông điệp Laudato Si’, Đức Giáo hoàng Leo XIV giờ đây mở rộng tầm nhìn đó sang lĩnh vực kỹ thuật số. Nguyên tắc 14 của Hiến chương Trái đất — kêu gọi tích hợp các giá trị bền vững vào giáo dục chính quy và tạo điều kiện cho việc học tập suốt đời — được thể hiện rõ ràng ở đây. Cả hai văn kiện đều hiểu giáo dục là nền tảng lâu dài của một nền văn minh công bằng và bền vững.

Sự thật, Lao động và Hòa bình

Mối quan tâm của Thông điệp đối với sự thật như một lợi ích chung — bị đe dọa bởi thông tin sai lệch và sự thao túng thuật toán trong đời sống công cộng — kết nối với lời kêu gọi về quản trị minh bạch và thông tin đáng tin cậy trong Nguyên tắc 13 của Hiến chương Trái đất. Đức giáo Leo XIV đề xuất một “hệ sinh thái truyền thông” được điều chỉnh bởi sự quan tâm đến con người, chứ không phải logic thương mại.

Về vấn đề lao động, thông điệp nhấn mạnh rằng tự động hóa và trí tuệ nhân tạo không chỉ được đánh giá dựa trên hiệu quả mà còn dựa trên việc chúng có duy trì phẩm giá của người lao động và quyền tham gia có ý nghĩa của họ vào xã hội hay không. Về hòa bình, văn kiện này lên án việc vũ khí hóa trí tuệ nhân tạo (AI) và bình thường hóa chiến tranh, kêu gọi tăng cường các thể chế đa phương và một “nền văn minh của tình yêu thương” được xây dựng thông qua đối thoại và công lý — ngôn ngữ này hoàn toàn phù hợp với tầm nhìn của Hiến chương Trái đất về một nền văn hóa hòa bình và bất bạo động.

Một cuộc đối thoại liên tục giữa các Truyền thống

Đức Giáo hoàng Phanxicô đã trích dẫn Hiến chương Trái đất trong thông điệp Laudato Si’ (đoạn 207), gọi tầm nhìn về “một khởi đầu mới” của Hiến chương là biểu hiện của mục đích đạo đức cấp bách. Thông điệp Magnifica Humanitas tiếp tục cuộc đối thoại đó, làm sâu sắc thêm vốn từ vựng chung về phẩm giá con người, phát triển toàn diện, chăm sóc tạo hóa, giáo dục và hòa bình. Cộng đồng Hiến chương Trái đất hoan nghênh thông điệp này như một tiếng nói quan trọng trong việc xây dựng thế giới công bằng, bền vững và hòa bình mà chúng ta cùng nhau hình dung.

Các chủ đề chính có điểm chung

Cả Hiến chương Trái đất và Thông điệp Magnifica Humanitas đều đặt ra những câu hỏi đạo đức quan trọng: Chúng ta đang lựa chọn xây dựng nền văn minh như thế nào? Thông điệp này đặc biệt hỏi: Chúng ta muốn hướng tới mục tiêu nào? Chúng ta nên chọn con đường nào với tư cách là cá nhân và cộng đồng nhân loại? Câu trả lời của Thông điệp, cũng như của Hiến chương, là thước đo của bất kỳ thời đại nào không phải là sức mạnh công nghệ mà là sự trung thành với phẩm giá của mỗi con người, sức khỏe của thế giới sống và khả năng về một tương lai chung cho tất cả mọi người.

Nguồn: earthcharter.org/

Ban Truyền thông chuyển ngữ.